3643... Ebû Hureyre'den (r.a) rivayet olunmuştur, dedi ki: Ra*sûlullah (s.a) şöyle buyurmuştur:

"İlim tahsil etmek için yola çıkan kimseye bu sebeple Allah cen*netin yolunu kolaylaştırır. Ameli, kendisinin (cennete erişmesini) ge*ciktiren bir kimseyi nesebi (cennete girmekte) çabuklaştıramaz."

(Müslim, zikir 38; Tirmizî, Kur'an 10; îbn Mâce, mukaddime 17)

Açıklama

Bu hadis-i şerifte ilim yolunu tutan müsIüm anların cennete girmelerinin kolaylaşacağı ve cennetle arasına girecek engel lerin kalkacağı müjdelenmektedir.
Çünkü hangi maksatla olursa olsun ilim yolunu tutan bir kimseyi ilmin, sonunda bu maksadından çevirip Allah yoluna yönelteceği bu yolun öncüle*ri tarafından haber verilmiştir.
Fakat ilim ve taat gibi insanı cennete götüren sebeplere sarılmadığı için cennete girmeye hak kazanamayan bir kimseye şerefli bir aileye mensup ol*ması bir fayda vermez.
Nitekim, "Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz, amellerinize
Bakar.” buyurulmuştur.

(Ahmed b. Hanbel, II, 285, 539.
Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 13/246)

3641... Kesîr b. Kays'dan şöyle dediği rivayet olunmuştur: Ben Dımaşk mescidinde Ebu'd-Derdâ ile birlikte bulunuyordum.
Ona bir adam gelip:
Ey Ebû Derdâ, ben sana Peygamber (s.a)'in şehrinden bir hadis için geldim. İşittiğime göre bu hadisi Rasûlullah (s.a)'tan sen rivayet etmişsin. (Buraya) başka bir ihtiyaçtan dolayı gelmedim, dedi. Ebu'd-Derdâ da şöyle cevap verdi:
Gerçekten ben Rasûlullah (s.a)'i şöyle derken işittim:
"Her kim ilim tahsil etmek amacıyla bir yola gidecek olursa Al*lah onu cennet yollarından bir yola sokmuş olur. Kuşkusuz ki melek*ler ilim yolunda olan bir kimseden hoşnutluklarından dolayı (ona) ka*natlarını sererler ve göklerde ve yerde bulunan (yaratık)larla suda bu*lunan balıklar (tümüyle Allah'tan) âlimin bağışlanmasını dilerler. Mu*hakkak ki âlimin âbide (olan) üstünlüğü ayın ondördüncü gecesinde-ki dolunayın diğer yıldızlara (olan) üstünlüğü gibidir. Âlimler, pey*gamberlerin vârisleridir. Peygamberler miras olarak dinar ve dirhem bırakmazlar, ilim bırakırlar. Kim o ilmi elde ederse çok büyük bir na*sip elde etmiş olur."


(Buharı, ilim 10; Tirmizî, Kur'an 10, ilim 19; İbn Mâce, mukaddime 17; Ahmed b. Han-bel, İl, 252, 325, 407
Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 13/243-244.)


Açıklama


Bu hadis-i şerifte, arayıcısını cennete götüreceğinden bahsedilen ilimden maksadın; öğrenilmesi farz-i ayın, farz-ı kifâye veya mendup olan ve dince övülen ilimler olduğunda şüphe yoktur.
Bu bakımdan hadis-i şerifte, Kur'an ve sünnet ilimlerinden bir ilim öğ*renmek için bir yola giren ya da uzak veya yakın bir yolculuğa çıkan bir kim*seyi tuttuğu bu yol sebebiyle Allah'ın cennete ulaştıracağına dair bir müjde bulunduğunu söyleyebiliriz.
Meleklerin ilim talibinden razı ve memnun olmaları sebebiyle onların yoluna kanat sermeleri hususunda Hattâbî şöyle diyor:
"Meleklerin ilim talibine kanatlarını sermesi çeşitli şekillerde yorumla*nabilir:
1- Meleklerin kanatlarını sermelerinden maksat ilim talibine tavazu gös*termeleri, onlara saygıya lâyık olmalarından dolayı boyun eğmeleri ve ilim*lerine saygı göstermeleridir denebilir. Nitekim bu kelime,"Onlara acımadan dolayı tevazu kanatlarını indir"(İsrâ, (17) 27.)
âyet-i kerimesinde de bu manaya gel*mektedir.
2- Meleklerin uçmayı bırakıp yere inmeleridir de denebilir. Nitekim bu kelime, "Allah'ı zikreden bir cemaat yoktur ki melekler onları kuşatmasın ve yerlerini rahmet kaplamasın" (Müslim, tevbe 39.)
hadis-i şerifinde de bu manaya gel*mektedir.
3- "Gerçekten meleklerin ilim talibini kanatlarının üzerine alıp onu gi*deceği yere götürebilmek için kanatlarım onların yoluna sermesidir." şek*linde yorumlayanlar da olmuştur. Bu sözleriyle meleklerin onlara yardım et*meyi arzu ettiklerine ifade etmek istemişlerdir.
Metinde geçen, "Göklerde ve yerde bulunan bütün yaratıklar ve balık*lar Allah'tan âlimin bağışlanmasını isterler" cümlesi hakkında Hattâbî şöy*le der:
"Allah, ulemanın ilmi vasıtasıyla hayvanlarda insanlar için pek çok fay*dalar ve maslahatlar bulunduğunu ortaya çıkarmıştır. Âlimler insanlara bu gerçekleri ve hayvanların hakkına riayet edilmemesi halinde doğacak zarar*ları, hayvanlara mutlaka iyi davranmaları gerektiğini anlatırlar. Allah da on*ların bu emeğine karşılık hayvanlara onlar için dua etmeyi ilham eder. On*ların hayvanlara olan iyiliklerini bu şekilde mükâfatlandırır. Nitekim, "el-cezâü min cinsil amel" buyurulmuştur.
Alimler, parlaklıkta ayın ondördüncü gecesindeki bir dolunaya benzetilirken, âbidin yıldızlara benzetilmesindeki hikmete gelince; âbidin ışığı yıl*dızlarınki gibi sadece kendine yetecek kadarken âlimin ışığı ise başkalarının yolunu da aydınlatması ve ayın ışığını güneşten aldığı gibi âlimin de bu ışığı*nı Hz. Peygamberden almış olmasıdır."
Peygamberler vefat ederken gerçekten yakınlarına bir miras bırakma*mışlardır. Çünkü eğer peygamberler maddî bir miras bırakıp gitselerdi in*sanlar onların hayatları boyunca yakınlarını zengin etmek için çırpındıkları*nı zannedebilirlerdi.
Bu sebeple onlar geride mal bırakmamışlar, ellerinde bulunan mallarını ümmetlerinin maslahatlarına tahsis edip gitmişlerdir.
Onların bıraktıkları en büyük miras ilim mirasıdır. Onu elde eden en büyük payı almıştır. Nitekim İbn Âbidin merhum, bir saat ilim müzâkere etmenin bir Kadir Gecesini ihya etmekten daha hayırlı olduğunu, sakalı çık*mış bir kimsenin anne ve babasının izni olmadan bile ilim tahsili için gurbe*te çıkabileceğini söylemiştir.[

(Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 13/244-245)

1381. Ebû Mûsâ el–Eş’arî radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

“Allah’ın benimle göndermiş olduğu hidâyet ve ilim, yeryüzüne yağan bol yağmura benzer. Yağmurun yağdığı yerin bir bölümü verimli bir topraktır: Yağmur suyunu emer, bol çayır ve ot bitirir. Bir kısmı da suyu emmeyip üstünde tutan çorak bir yerdir. Allah burada biriken sudan insanları faydalandırır. Hem kendileri içer, hem de hayvanlarını sular ve ziraatlarını o su sayesinde yaparlar. Yağmurun yağdığı bir yer daha vardır ki, düz ve hiçbir bitki bitmeyen kaypak ve kaygan arazidir. Ne su tutar, ne de ot bitirir. İşte bu, Allah’ın dininde anlayışlı olan ve Allah’ın benimle gönderdiği hidâyet ve ilim kendisine fayda veren, onu hem öğrenen hem öğreten kimse ile, buna başını kaldırıp kulak vermeyen, Allah’ın benimle gönderdiği hidâyeti kabul etmeyen kimsenin benzeridir."

(Buhârî, İlim 20; Müslim, Fezâil 15.)

Açıklama
* Hidayet: Allah'ın doğru yolunu bulma ve o yola girme anlamlarına gelir. (Kasas: 28/56, Fussılet: 41/17.) ayetler bunu en güzel şekilde açıklar. Peygamberimiz bu hassas konuyu güzel bir benzetmeyle bize açıklamıştır. Ölü toprağı dirilten yağmur ne ise, gökten gelen Allah'ın vahyi de insanları diriltmekle aynen o su gibidir. Yeryüzünün bazı kesimlerindeki topraklar verimli olup, çok güzel meyve, sebze ve ağaçlar bitirir ve insanlar onlardan istifade eder. Dinin emirlerinden faydalanıp başkalarını da faydalandıran mü'min bu araziye bu toprağa benzetilmiştir. Yine killi ve taşlık arazilerde de su birikir ve oralar havuz vazifesi görür, o sudan insanlar ve hayvanlar istifade ederler. İkinci grup buna benzetilmiştir. İslamı kabul etmeyip ne kendisine ne de başkalarına faydası olmayan kafir insanlar da çöl ve kaypak araziye benzetilmiştir. İnsanlar ve mü'minler de toprak ve madenler gibi çeşit çeşittir. Faydalı olanı, faydasız olanı vardır. Bizler ilim, yani dinimizi öğrenmeye ve onu başkalarına öğretmeye gayret etmeliyiz, bu hadis bizi buna teşvik etmektedir.
(Abdullah Parlıyan, Açıklamalı Tam Riyazu’s-Salihin Tercümesi: 397.)