Havf ve Reca

Sual: Allah sevgisi ile Allah korkusunun diğer sevgi ve korkulardan farkı nedir?
CEVAP
Sevgi de korku da çeşitlidir. Allah sevgisi ana-baba sevgisi ve hanım sevgisi farklıdır. Allah korkusu ile düşman korkusu da çok farklıdır. Kur’an-ı kerimde mealen (Allah’tan nasıl korkmak gerekiyorsa öyle korkun) buyuruluyor. (Âl-i İmran 102)

Allahü teâlânın istediği gibi Allah’tan korkmaya takva denir. Takva Allah’a iman edip Onu sevmek Ona kulluk etmek yani Onun emir ve yasaklarına riayet etmektir. Düşmandan korkmak takva değildir. Düşmana iman edilmez. Düşmanın bizzat Cennete ve Cehenneme koyma yetkisi de yoktur. Düşmanın sadece zarar vermesinden korkulur. Şu halde iki korku arasında çok fark vardır. Yine (Eğer iman etmişseniz onlardan [düşmanlardan] değil benden korkun) buyuruluyor. (Âl-i İmran 175)

İman etmeyen için Allah korkusu bahis konusu olamaz. İman edenin de imanın tadını bulması için Allahü teâlâyı çok sevmesi ve kâfir olmaktan çok korkması gerekir. Hadis-i şerifte buyuruluyor ki:
(Allahü teâlâyı ve Resulünü her şeyden çok seven yalnız Allah’ın sevdiklerini seven ve küfre düşme korkusu ateşte yanma korkusundan çok olan kimse imanın tadını bulur.) [Buhari]

Allah korkusu ve Allah sevgisi insanları saadete kavuşturan iki kanat gibidir. İman eden ve imanın tadını bulan da Allahü teâlâyı çok sever. Kur’an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(İman edenlerin Allah sevgisi çok sağlamdır.) [Bekara 165]

Kişi bilmediği şeyi sevmez veya ondan korkmaz. Allahü teâlâyı çok seven ve Onu iyi tanıyan Allah’tan çok korkar. Allahü teâlâyı en iyi tanıyan da Peygamber efendimiz olduğu için en çok korkan da elbette Odur. (İçinizde Allah’tan en çok korkan benim) buyurmuştur. (Buhari)

Peygamberlerden sonra Allahü teâlâyı en iyi tanıyan onların vârisi olan âlimler ve onlara yakın olanlardır. Kur’an-ı kerimde de mealen buyuruluyor ki:
(Allah’tan kulları içinde ancak âlimler korkar.) [Fatır 28]

Akıllı insan nimet sahibinin sevgisini kaybetmekten çok korkar. Ayrıca Ona isyan edip azaba müstahak olmaktan da korkar. Demek ki Allah korkusu sevileni kaybetmekten meydana gelen bir korku olduğu gibi Ona isyan ederek tehlikelere maruz kalmaktan da meydana gelen bir korkudur. Allahü teâlâdan celal sıfatı sebebiyle korkmak günahı sebebiyle korkmaktan daha üstündür. Sadece günahı sebebi ile korkan kimse günah işlemeyi bırakınca (Günahları bıraktığıma göre artık Allah’tan niçin korkayım) diyebilir. Allah’tan korkan korkunun gereğini yapan kimse akıllıdır. Çünkü hadis-i şerifte buyuruluyor ki:
(Aklın çokluğu Allah korkusunun çokluğu ile belli olur.) [İ. Muhber]

Sual: Allah’tan korkmak ne demektir?
CEVAP
Allah’tan korkmak bir zalimden korkmak gibi değildir. Bu korku saygı ve sevgi ile karışık olan bir korkudur.

Aşıkların maşuklarına karşı yazdıkları şiirlerde böyle korku içinde olduklarını bildiren beyitleri az değildir. Maşukunu kendinden pek yüksek bilen bir aşık kendini o sevgiye layık görmeyerek hislerini böyle korku ile anlatmaktadır.

İnsan sevdiği kimseyi herhangi bir şekilde üzmekten korkar. Allahü teâlâyı ise herkesten çok sevmek gerekir. Allah’ı çok seven bir kimse herhangi bir yanlış iş yapıp Onu üzerim diye çok korkar.
Bizleri yoktan var eden ve çeşitli nimetler ihsan eden Rabbimizi elbette çok sevmek gerektiği gibi bu sevgiyi kaybetmekten de çok korkmak gerekir.

Allah’tan korkmak büyük derecedir. Kur'an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Allah indinde en kıymetliniz Ondan en çok korkanınızdır.) [Hucurat 13]

(Allah’tan korkun! Biliniz ki Allah’ın azabı çok çetindir.) [Bekara 196]

(Allah’tan korkun ki kurtuluşa eresiniz.) [Maide 100]

Âlimler ve arifler buyuruyor ki:
Allah’tan korkanın kalbi hikmetle dolar.
Kalbinde Allah korkusu bulunmayan kalbler harap olmuştur.
Allah’tan korkmanın alameti kendini hasta görüp ölüm korkusuyla bütün isteklerinden kaçınmaya çalışmaktır. Allah’tan korkan kimse Allahü teâlânın rahmetinin çok bol olduğunu bilir. Kur'an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Kim günah işler veya kendine zulmeder sonra pişman olup mağfiret dilerse Allah’ı çok affedici çok merhametli bulur.) [Nisa 110]

(Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin; çünkü kâfirlerden başkası Allah’ın rahmetinden ümidini kesmez.) [Yusüf 87]

Allahü teâlânın azabı şiddetli olduğu gibi rahmeti daha boldur. Hadis-i şeriflerde buyuruluyor ki:
(Rabbinizden bahsedince korku verecek şey söylemeyin!) [Beyheki]

(Allahü teâlâyı kullarına sevdirin ki Allahü teâlâ da sizi sevsin!) [Taberani]

(Eğer kul Allahü teâlânın ne kadar affedici olduğunu bilseydi haram işlemekten çekinmezdi. Azabının da ne kadar şiddetli olduğunu bilseydi hep ibadet eder hiç günah işlemezdi.) [Nesefi]

İnsanları Allah’ın rahmetinden ümitsizliğe düşüren onlara zorluk gösteren bir kişiye Kıyamet günü Allahü teâlâ (Sen kullarıma rahmetimden ümit kestirdin. Bugün sen de rahmetimden mahrumsun) buyuracaktır. Peygamber efendimiz de buyurdu ki:
(Allahü teâlânın rahmetinden ümit kestirip [dinden] nefret ettirene lanet olsun!) [Şir’a]

Allahü teâlânın rahmeti dünyada mümin-kâfir herkesedir. Ahirette kâfirlere rahmetin zerresi yoktur.
Âyet-i kerimede mealen (Rahmetim her şeyi kaplamıştır) buyurulduktan sonra (Rahmetim benden korkup haramlardan kaçan ve zekatlarını veren ve Kur'an-ı kerime inananlar içindir) buyuruluyor. (Araf 156)

(Havf ve reca [korku ile ümit] arasında bulunan mümin umduğuna kavuşur korktuğundan emin olur) hadis-i şerifini düşünmeli Allahü teâlânın azabından korkup rahmetinden de ümit kesmemelidir! (Tirmizi)

Mümin orta yolda olmalıdır
Bir kimse ne kadar âlim olursa olsun ne kadar ibadet ederse etsin kendisine muhakkak Cennetlik gözü ile bakmamalıdır. İlmine ameline güvenenler zarara uğrayabilir. Bunun için daima Allahü teâlânın azabından korkmalı hiç bir ibadetine güvenmemelidir! İlmine ibadetine güvenmek nasıl çok tehlikeli ise kendini muhakkak Cehennemlik zannederek Allahü teâlânın rahmetinden ümidini kesmek de tehlikelidir. Mümin orta yolda olmalıdır. Yani Allahü teâlânın rahmetinden ümidini kesmemeli azabından da emin olmamalıdır!

Allahü teâlânın rahmetinden ümidini kesmek caiz olmaz. Her ibadet eden muhakkak Cennetlik olmadığı gibi her günahkâr da muhakkak Cehennemlik değildir.

Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Kıyamet günü Allahü teâlâ "Dünyada beni bir defa hatırlayan veya korkup günahtan vazgeçeni Cehennemden çıkarın" buyurur.) [Tirmizi]

(Allahü teâlânın mümine olan merhameti her annenin çocuğuna olan merhametinden daha üstündür.) [Buhari]

([İhlasla] "La ilahe illallah Muhammedün Resulullah" diyene Allahü teâlâ Cehennemi haram kılar.) [Buhari]

Sual: Allah’ın emri ve yasaklarına riayet etmeden Allah’ın rahmetinin çok olduğunu söyleyip yalnız Onun rahmetinden ümidi kesmemek uygun mudur?
CEVAP
Allahü teâlâdan korkmalı Onun rahmetinden ümidi kesmemelidir! Ümit Reca korkudan çok olmalıdır. Böyle olanın ibadetleri zevkli olur. Gençlerde korkunun daha fazla olması ihtiyarlarda recanın daha fazla olması gerekir denildi. Hastalarda reca fazla olmalıdır. Korkusuz reca ve recasız korku caiz değildir. Birincisi emin olmak ikincisi ümitsiz olmaktır. Hadis-i kudside (Kulumu beni zan ettiği gibi karşılarım) buyuruldu. Zümer suresindeki 53.âyet-i kerimede mealen (Allah bütün günahları affeder. O gafurdur rahimdir) buyuruldu. Bunlardan recanın fazla olması gerektiği anlaşılıyor. (Allah korkusundan ağlayan Cehenneme girmez) ve (Benim bildiğimi bilseydiniz az güler çok ağlardınız) hadis-i şerifleri de havfın yani korkunun fazla olması gerektiğini gösteriyor.

Sual: Hep Allah’tan korku içinde mi yaşamak gerekir?
CEVAP
Kendini garanti Cennetlik bilmek gibi kendini mutlaka Cehennemlik bilmek de çok tehlikelidir. Allahü teâlâdan korkmalı ve rahmetinden ümidi kesmemeli yani beyn-el-havfi ver-reca [korku ve ümit arasında] olmalıdır.

HavfAllahü teâlâdan korkmak reca Allahü teâlânın rahmetinden ümidini kesmemektir. Sebebine yapışmadan bir şey beklemeye temennisebebine yapıştıktan sonra beklemeye reca denir. Temenni insanı tembelliğe reca ise çalışmaya sevk eder. Hadis-i şerifte (Din işleri temenni ile doğru olmaz) buyuruldu.

Bir kimse en iyi tohumu bulup mümbit toprağa eker yabani otlardan temizler gübreler ve gerekli ilaçlamalarını da yapar. Allahü teâlâ da bu mahsulü çeşitli afetlerden korursa bu beklemeye ümit denir. İyi tohum atmaz kültürel ve ilaçlı mücadelesini yapmazsa üstelik toprak da mümbit değilse bu tarladan iyi mahsul almak için beklerse bu bekleyişe ümit denmez. Çünkü sebeplerin hepsine yapışmamıştır. Ama yine imkansız olmadığı için buna temenni denir.

Bunun gibi doğru iman tohumunu kalbine yerleştirip burasını fena ahlak dikenlerinden temizlerse ibadet suyu ile iman ağacını sularsa ölünceye kadar her türlü afetlerden koruması için Allahü teâlâya sığınırsa yani vazifesini zamanında yaparsa buna ümit denir. Ümitten muhabbet doğar. Muhabbet makamından yüksek makam yoktur.

İman tohumu doğru olduğu halde kötü ahlaktan temizlenmez ve ibadet suyu ile sulanmazsa rahmet beklemek ahmaklık olur. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Her istediğini yapıp rahmete kavuşacağını ümit eden ahmaktır.) [Tirmizi]

Demek ki bütün sebeplere yapıştıktan sonra neticeyi beklemek ümit olur. O halde ihlasla tevbe eden kabul edildiğini ümit etmelidir. Tevbe etmediği halde günahına üzülürse üzülmesi tevbeye sebep olur.
Cehennem tohumu ekip Cennet beklemek büyük ahmaklıktır. Salih amel işlemeden büyüklerin kavuştukları dereceyi ümit etmek de akılsızlık olur.

Her ibadet eden Cennetlik olmadığı gibi her günahkâr da Cehennemlik değildir. Cenab-ı Hakkın gazabı düşünülerek ibadetlere güvenmemeli af ve mağfireti de düşünülerek rahmetinden ümit kesmemelidir! Kur'an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin! Allahü teâlâ bütün günahları affeder.) [Zümer 53]

Hadis-i şerifte de buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ buyurdu ki: Kulum göklere ulaşacak günah işlese; fakat rahmetimden ümidini kesmeyip mağfiret dilerse affederim.) [Tirmizi]

Ümit korkudan çok olmalıdır:
Allahü teâlânın kendisini affedeceğini zannedenin ibadetleri zevkli olur. Gençlerde korkunun daha fazla olması ihtiyarlarda recanın daha fazla olması gerekir. Hastalarda reca fazla olmalıdır. Korkusuz reca ve recasız havf caiz değildir. Birincisi emin olmak ikincisi ümitsiz olmaktır.
Yukarıdaki âyet-i kerime ve hadis-i şerif de recanın ümidin fazla olması gerektiğini göstermektedir.

Korku ümitten çok olmalıdır:
Kur'an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Kıyamette kurtuluşa erenler Allah’a ve Resulüne itaat edip Allah’tan korkan ve sakınanlardır.) [Nur 52]

(İşlediklerinin cezası olarak artık az gülüp çok ağlasınlar.) [Tevbe 82]

(Allah katında en kıymetliniz ondan çok korkup sakınanınızdır.) [Hucurat 13]

Müminun suresinin (Rablerinin huzuruna çıkacaklarından kalbleri korku ile çarpar) mealindeki 60. âyet-i kerimesindeki kimselerin hırsız mı zâni mi olduğu sorulunca Peygamber efendimiz buyurdu ki:
(Bunlar namaz oruç ve zekat gibi ibadetlerini yerine getirdikleri halde “acaba ibadetlerimiz kabul olmadı mı” diye korkan kimselerdir.) [Tirmizi]

Bu âyet-i kerimeler de korkunun fazla olması gerektiğini göstermektedir. Ümidi ve korkuyu bildiren nasslar birlikte incelenince müminin havf ve reca arasında olması gerektiği anlaşılır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Havf ve reca [korku ile ümit] arasında bulunan mümin umduğuna kavuşur korktuğundan emin olur.) [Tirmizi]

Yani Allahü teâlânın azabından korkarak rahmetinden de ümidini kesmeyerek haramlardan kaçıp ibadetlerini yapmaya çalışan mümin Cennete gider.

Allah korkusunun önemi
Allah’tan korkmalı ona karşı kötü zanda bulunmamalıdır. Kur'an-ı kerimde mealen buyuruldu ki:
(Allah’tan nasıl korkmak gerekiyorsa öylece korkunuz) [A.İmran 102]

(Sizden öncekilere de size de Allah’tan korkmanızı tavsiye ettik.) [Nisa 131]

(Kötü zanda bulunduğunuz için helake mahkum kavim oldunuz.) [Feth 12]

(Rabbinize olan [ümitsizliğiniz kötü] zannınız sizi helak etti.) [Fussilet 23]

Hadis-i şeriflerde de buyuruldu ki:
(Allah korkusundan ağlayan Cehenneme girmez.) [Nesai]

(Benim bildiğimi bilseydiniz az güler çok ağlardınız.) [Buhari]

(Cenab-ı Hak yemin ile buyuruyor ki: “Dünyada benden korkarak ağlayan hiç kimse yoktur ki onu Cennette ebedi güldürmüş olmayayım!”) [Beyheki]

(Allah korkusu ile kalbi ürperenin ağaçtan yaprak dökülür gibi günahları dökülür.) [Beyheki]

(Günahlarını hatırlayıp ağlayan hesap görmeden Cennete girer.) [İ. Gazali]

(Allahü teâlâdan hakkıyle korksaydınız cehilsiz ilme kavuşurdunuz.) [İbni Sünni]

(Allah korkusu her hikmetin başıdır.) [Taberani]

Sevgiyi yitirmek korkusuİnsan sevdiği şeylerin elden çıkmasından korkar. Sevdiği kimselerin sevgisini kaybetmekten korkar. Bunun için Allah’ı en çok sevenler Allah’tan en çok korkanlardır. Keza Allahü teâlâyı en iyi tanıyanlar da Ondan en çok korkanlardır. Allah’tan korkup günahtan sakınan kimselere mütteki denir. Müttekiler hakkında çok müjdeler vardır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Müttekilerin hepsi hesapsız Cennete girer.) [Taberani]

Allah korkusunun sebebi ilim ve marifettir. İlim ve marifet sahipleri kendi ayıplarını günahlarını ve ibadetteki kusurlarını görerek bunun yanında Allahü teâlânın kendisine verdiği sayısız nimetleri düşününce yaptıklarından utanıp kalbinde korku başlar. Bu kimsenin hali şuna benzer. Bir padişah bir kimseye iltifat ederek sayısız yardım ve ihsanlarda bulunsa üstelik sadrazamlık rütbesi verse bu kimse de padişahın bu iyiliklerine karşılık nankörlük ve hıyanet etse bunu da padişahın gördüğünü anlasa o kimsenin kalbine bir korku ateşi düşer.

Korkunun dereceleri vardır: İnsanın kendisini arzulardan men etmesine iffetharamlardan men etmesine takva şüphelilerden men etmesine vera denir. Allah’a yaklaşmaya mani olan her şeyden men etmesine ise sıdk denir. Böyle kimselere de sıddık denir.

Salih bir müslüman Cehennemden gaflete düşüp kalbinin kararacağından nimetlerin çokluğu sebebiyle zevke dalıp ahireti unutacağından bütün kusur ve kabahatlerinin ortaya dökülüp rezil olacağından korkar.

En büyük korku da imansız gitme korkusudur. Çünkü Allahü teâlâdan celal sıfatı sebebiyle korkmak günahı sebebiyle korkmaktan daha üstündür. Sadece günahı sebebi ile korkan kimse günah işlemeyi bırakınca (Günahları bıraktığıma göre artık Allah’tan niçin korkayım) diye düşünebilir. Bu bakımdan Allahü teâlâdan Celal sıfatı sebebiyle korkmak daha üstündür.

Cenab-ı Hak Davud aleyhisselama (Kükremiş aslandan nasıl korkuyorsan benden de öyle kork) buyurdu. Çünkü aslan senden korkmaz öldürmemek için bir sebep aramaz. Öldürmek isteyince de seni bir suçundan dolayı öldürmez. Böyle düşünenin korkmaması mümkün değildir.