Peygamber efendimiz, üç tane çubuk aldı.

Birini önüne, birini de yanına dikti. Diğerini de uzaklara attı. Sonra, “Bu çubuk insan, yanındaki de eceli, uzaktaki ise emelidir. İnsan emellerinin peşinde koşar; fakat eceli onu yakalar, emeline ulaşamaz.” buyurdu.


Ölüm korkunç olduğu halde, insanların ölümden habersiz gibi yaşamaları, ölümü az düşündüklerindendir. Hatta dünya zevkleri ile meşgul olan kalb ile düşününce etkisi az olur veya hiç olmaz. Korkunç olan ölümün kolay geçmesi için, ölümü hatırdan hiç çıkarmamak gerekir. Bunun için de, kendi arkadaşlarından kendinden önce ölüp, çoluk çocuklarını, mallarını, dostlarını bırakarak toprak altına girenleri düşünmelidir. Makam sahibi olanların etki ve yetkilerinin kalmadığı, toprağın onları nasıl çürüttüğü, düşünülmelidir. Hayatta iken neler yapıyor, nasıl konuşuyorlardı. Yapılacak birçok işi vardı. Ölümü unutup yaşıyorlardı. Kimi malı ile kimi makamı ile, kimi gençliği ile gururlanıyordu. Ölüm bunları ansızın yakaladı. Şimdi hepsi unutulup gitti, hayal oldu.

İşte bir kimse de, bunları düşünüp mezarlarını ziyaret ederek kendisinin de aynı akıbete uğrayacağını bilirse, kalbi yumuşayabilir, dünyanın faydasız şeylerine dört elle sarılmaktan vazgeçebilir.

Uzun emelli olmaktan sakınmalıdır. Peygamber efendimiz buyuruyor ki:
“Cenneti isteyen, uzun emelli olmasın, dünya işleri ile uğraşması, ona ölümü unutturmasın, haram işlemekte Allah’tan haya etsin!” [Berika]

“İnsan yaşlandıkça, mal hırsı ve tul-i emeli gençleşir.” [Müslim]

“Allah’tan utanın! Başkalarına kalacak şeyleri toplamakla vaktinizi kaybetmeyin! Kavuşmayacağınız şeyleri ele geçirmek için uğraşmayın; ihtiyacınızdan fazla bina yapmakla hayatınızı harcamayın!” [Beyheki]

Azrail aleyhisselamla kardeş gibi görüşen Yakub aleyhisselam dedi ki:
- Senden bir ricada bulunacağım. Ecelim yaklaşınca bana haber ver!
- Sana birkaç haberci gelir.
Bir müddet sonra Hazret-i Azrail yine gelir. Hazret-i Yakub sorar:
- Ziyaretime mi geldin?
- Canını almaya geldim.
- Hani bana birkaç haberci gelecekti?
- Sana haberci gelmedi mi? Saçların ağarmadı mı? Vücudun zayıflamadı mı? Dimdik duran belin bükülmedi mi?

Hikmet ehli zatlar buyuruyor ki:

İnsan öleceği zamanı bilseydi, aklı başından giderdi. İyi ki ölüm vakti gizlendi. Eğer gaflet olmasaydı, hiç kimse bir işine bakmazdı. Gaflet ve uzun emel, kötü olduğu kadar aynı zamanda iki büyük nimettir. Eğer bu ikisi olmasaydı, müslüman sokakta yürüyemez hale gelirdi.

İnsan genelde ahmak olarak yaratılmıştır. Eğer her şeyi inceden inceye düşünebilseydi, hiç kimse geçimi için çalışmazdı. Dünya, mamurluğunu, ahmakların gafletine borçludur.

Ne gariptir ki, ölüm senin peşinde, sen ise dünyalık peşindesin.
Zahitlik, kaba kumaş giymek değil, uzun emeli bırakmaktır.

Ölüm boyna asılı, dünya ise sırtınıza yüklenmiştir. İnsan, kılıç, boynuna vurulacak gibi ölüme hazır olmalıdır.

Her gün ölüme yaklaşmaktasın. Ecelin geldi denilmeden ölüme öyle hazırlıklı ol ki, Azrail aleyhisselam gelince, “Az izin ver de, bende hakkı olanlarla helalleşeyim, oğluma telefon edeyim, şu işimi şöyle yapsın, kiminde borcum var, kiminde alacağım var. Bu işlerimi bir halledeyim” demek ihtiyacını hissetmemek gerekir. Vasiyeti her zaman hazır bulundurmalıdır.


Uzun emelli olmanın iki sebebi vardır:

Biri dünya sevgisi, diğeri de cahilliktir.

Dünya sevgisi nedir? İnsan, dünyanın faydasız ve günah olan zevklerine alışırsa, artık bunlardan ayrılması zor olur. Alışmış kudurmuşa benzer derler. Uyuşturucuya değil, tavlaya veya herhangi bir oyuna bile alışan ondan kolay kolay vazgeçemez. Bu faydasız veya zararlı şeylerin hepsine birden dünya denir. Bunları sevmesine de dünya sevgisi denir. Alıştığı bu sevgilerden mahrum kalacağını düşünerek ölümü düşünmek bile istemez. İnsan hoşlanmadığı şeyden nefret eder, ondan uzaklaşmak ister. Onun için ölümden çok korkar.

İnsan boş hayallerle doludur. Arzusuna uygun birçok şey ister. Arzularına kavuşmak için de dünyada uzun müddet kalmayı ister. Uzun müddet yaşamak için de, muhtaç olduğu şeyleri elde etmeye çalışır. Çoluk çocuk ister, ev ister, araba ister, bilgisayar ister. İster de ister. Kalbi bunlara bağlanır. Günleri bu işlerin meşgalesi ile geçer. İhtiyaçlar tükenmez, biri biter biri başlar.

Ahiret işini erteler.

Ahiret işlerini ise hep erteler. Böylece yaklaşmakta olan ölümü unutur. Beklemediği bir anda ölüm onu yakalar, fakat iş işten geçmiştir. Cehennemliklerin çoğunun çektiği ceza, bugünkü işi yarına bırakmalarındandır. Pişman olmamak için ölümü hiç unutmamalı, bugünkü ahiret işini yarına bırakmamalıdır. “Kimi ve neyi seversen sev, sonunda ondan ayrılacaksın” hadis-i şerifini unutmamalı, hiç ayrılık olmayan gün için hazırlanmalıdır.

Uzun emelli olmanın ikinci sebebi ise cahilliktir. Kimi gençliğine güvenir, ölümü çok uzak görür. Halbuki ihtiyarlar gençlerin onda biri bile değildir. Bunun sebebi de gençlerden daha çok kimse öldüğündendir. Bir yerde bir ihtiyar ölürse, bir tane çocuk, bir de genç ölür. Kimi de kendini sıhhatli gördüğü için ölümü uzak görür.

Sapasağlam kimselerin öldüklerini işitmiyor muyuz? Kimine kalb sektesinden gitti diyoruz, kimine başka bir sebep uyduruyoruz. Ölmek için mutlaka hasta mı olmak gerekir? Trafik kazaları, depremler, anarşistler hasta sağlam, genç ihtiyar demiyor. O halde yapacağı hayırlı işleri, ibadetleri ileriki günlere bırakmamalıdır. Peygamber efendimiz, “Yarın yaparım diyenler helak oldu” buyurdu.

Tevbeyi geciktirmek

Sonra tevbe ederim ve iyi şeyleri daha sonra yaparım diyorsan, ölüm daha önce gelebilir, pişman olup kalırsın. Yarın tevbe etmeyi, bugün etmekten kolay sanıyorsan, aldanıyorsun. Çünkü tevbe, geciktikçe zorlaşır ve ölüm yaklaşınca, hayvana yokuş önünde yem vermeye benzer ki, faydası olmaz. Senin bu hâlin, şu öğrenciye benzer ki, dersine çalışmayıp, imtihan günü hepsini öğrenirim sanır ve ilim öğrenmek için, uzun zaman lazım olduğunu bilemez. Bunun gibi, nefsi temizlemek için de, uzun zaman mücahede etmek lazımdır. Ömür, boşuna geçince, bir anda, bunu nasıl yapabilirsin? İhtiyarlamadan önce gençliğin, hasta olmadan önce sıhhatin ve sıkıntı çekmeden önce rahatlığın ve ölmeden önce hayatın kıymetini bilmezsen çok pişmanlık çekersin.

Zor olsa da dünya sevgisini kalbden çıkarmaya çalışmalıdır. Ahiret gününe ve orada ya sonsuz cezaya veya sonsuz mükafata kavuşacağını kesin olarak bilen kimse, yavaş yavaş dünya sevgisini bırakmaya çalışır. Çünkü önemli şeyi sevmek önemsizi kalbden çıkarır. Bir arkadaş, “Çocuklarımı severdim, fakat torunlar olunca, onları sevmeye başladım. Hatta torunlardan önemli olan şeyleri sevince, torunları da unuttum” demiştir.

Demek ki aklı olan kimse, en önemli şey üzerinde durmalıdır. Ölüm bir gerçektir. Ahirette sonsuz kalınacaktır. Dünyaya tekrar dönüp iyi amel işleme imkanı olmayacağına göre, Peygamber efendimizin öğütlerine uyarak kendimizi ölmüş kabul etmek, ona göre geçici arzulardan uzak durmak gerekir.

... ... ...

Bazı büyüklerimizin bu mevzuda ki sözleri şöyledir :

Ebudderdâ ,“ Ey insanlar,utanmaz mısınız ? Bina yaparsınız, içinde oturamayacaksınız. Uzun emellerde bulunursunuz,yetişemeyeceksiniz. Dünya malını toplarsınız,yiyemeyeceksiniz. Sizden önceki kavimler,sizden daha sağlamlarını yapmışlar,sizden daha çok dünyalık toplamışlar ve sizden daha uzun emellerde bulunmuşlardı. Fakat gün dolu,şatafatlı binaları mezarlığa döndü ; uzun emelleri onları aldattı ; topladıkları dünyalıklar mahvoldu..”

Hz.Ali ,(Hz.Ömer'e hitâben) “ İki dostuna (Hz.Peygamber ve Hz.Ebubekir ) kavuşmak istersen yamalı elbise ve yamalı ayakkabı giy.Uzun emelli olma.Doyasıya yeme..”

Şu beş şeyi Hz.Âdem vefât etmeden önce, oğlu Şit'e öğütler ve ölmeden önce onunda oğullarına öğütlemesini emreder ;

“ 1.Oğullarına söyle ;dünyaya tamah etmesinler,ona bağlanmasınlar.Ben ebedi cennet tamahına kapıldım.Bu yüzden Allah beni cennetten çıkardı.

2.Oğullarına söyle ; kadınların hevây-ı nefslerine uymasınlar.Ben kendi karımın hevây-ı nefsine uyarak yenmesi yasak meyvayı yedim.Sonra nedâmet duydum.

3.Oğullarına söyle; yapacakları her işin âkibetini düşünsünler.Eğer ben yaptığım şeyin âkibetini düşünseydim maruz kaldığım musibete uğramayacaktım.

4. Oğullarına söyle ; kalpleri bir şeyden korktuğu zaman ondan uzaklaşsınlar.Ben yasak meyvadan yemeğe başladığım zaman kalbim ürpermiş ve korkmuştu.Fakat ben geri dönmemiş ve uzaklaşmamıştım da nedâmet beni sarıvermişti.

5.Oğullarına öğütle, işlerinde istişâre etsinler. Eğer ben meleklerle istişâre etseydi, uğradığım musibete uğramayacaktım.”

Bir defâsında,Resûllah sallallâhu aleyhi vesellam, ashâbından bir topluluğa hitâben şöyle buyurdu ;

“ -Hepiniz cennete girmek ister misiniz ?

Ashâb dedi 'Evet ey Allahın Resûlü !..'

Resûllah sallallâhu aleyhi vesellam ;

-Uzun emelleri bırakın,Allah'dan hakkıyla hayâ edin !

Ashâb 'Biz hepimiz Allah'dan hakkıyla hayâ ederiz..'

Resûllah sallallâhu aleyhi vesellam ;

- Allah'dan hakkıyla hayâ etmek bu değildir. Allah'dan hayâ etmek,kabri ve yok olmayı hatırlamaktır. Allah'dan hayâ etmek,içini-dışını ve kalbini kötü niyetlerden ve kötü düşüncelerden korumaktır. Kim ki,canı âhiret hayatını kazanmayı çekerse dünyanın şatafatından sıyrılsın. İşte bu noktada kişinin Allah'dan hakkıyla hayâsı başlar ve bu hayâ onu Allah dostluğuna götürür..”

Yine Peygamber Efendimiz (sallallâhu aleyhi vesellam) buyuruyor ki ;

“Bu ümmetin ilklerinin kurtuluşu dünya zevk ve şatafatından elçekme iledir. Sonrakilerin felâketi ise cimrilik ve uzun emeldir..”

...

-İmam Gazâlî Hazretleri- "İlâhî Nizâm"