' Adab-ı Muaşeret '

Mehmet Talü
araştırmacı yazar

Hayır sever olmak, yardımlaşma ve dayanışmada bulunmak.Şöyle ki, Müslümanlar, herkesin hakkında hayır diler, herkese karşı yardımda bulunmaktan bir zevk duyarlar. Müslümanların meşru bir sahada birbirine yardım etmesi, aracılık yapması aralarındaki din kardeşliği icabıdır. Kendisi hakkında hayırlı görüp istediği her şeyi başkaları hakkında da istemeyen kimse, İslâm muaşeretinin temiz esaslarına riâyet etmemiş olur.


İhtiyarlara hürmet, çocuklara, düşkünlere merhamet ve şefkat göstermek.



Müslümanlıkta büyüklere karşı saygı, küçüklere karşı sevgi bir esastır. Bu esas, aile arasında bir kat daha ehemmiyetli bulunur. Meselâ anaya, babaya pek fazla hürmet lâzımdır. Bunları adlarıyla çağırmak edebe aykırıdır. Bir kadının kocasını adıyla çağırması da edebe aykırı olduğundan mekruhtur.


Bir hadis-i şerif şu mealdedir: "Bir genç, bir ihtiyara sadece yaşından dolayı hürmet etti mi, Allah Teâlâ da ona bir mükâfat olmak üzere ihtiyarlığı çağında hürmet edecek bir kimseyi mutlaka yaratır."(En'am sûresi:152-154)


Bu mübarek hadis, ihtiyarlara saygı gösteren gençlerin sevap kazanacaklarını, çok yaşayacaklarını müjdelemektedir. Artık ihtiyarlara saygısızlık yapan bazı gençler, bunu biraz düşünmelidirler.


Hayır sever olmak, yardımlaşma ve dayanışmada bulunmak.Şöyle ki, Müslümanlar, herkesin hakkında hayır diler, herkese karşı yardımda bulunmaktan bir zevk duyarlar. Müslümanların meşru bir sahada birbirine yardım etmesi, aracılık yapması aralarındaki din kardeşliği icabıdır. Kendisi hakkında hayırlı görüp istediği her şeyi başkaları hakkında da istemeyen kimse, İslâm muaşeretinin temiz esaslarına riâyet etmemiş olur.


Bir Hadis-i Şerif'te:
"Sizden, biri kendisi için sevip istediği bir şeyi, kardeşi veya komşusu için de sevip iştemedikçe hakkıyla mü'min olamaz." (Enfal sûresi:29) buyurulmuştur,
"Selâm vermek: Şöyle ki, Müslümanlar arasında selâm vermek bir sünnettir, bir dostluk, bir hayırseverlik alametidir. Selâm almak da bir farzdır. Bir hadisi şerifte: "Siz îman etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe de îman etmiş olamazsımz, yaptığınız zaman birbirinizi seveceğiniz bir şeye delalet edeyim mi? Aranızda selâmı yayınız, yani, birbirinizi selâmlayınız." buyurulmuştur.


Selâm vermenin bazı adabı vardır. Mesela, bir meclise girilirken konuşulmadan evvel "Esselâmü aleyküm" diye selâm verilir. Boş bir yere giren Müslüman "Esselâmü âleyna ve ala ibadillahissalihin" der.


Gençler ihtiyarlara, binitli olanlar yayalara, yürüyenler oturanlara, arkadan gelenler önden gidenlere selâm verirler.


Bir cemaate verilen selâma içlerinden birisi = "Ve aleykümüsselâm" diye karşılıkta bulununca, diğerlerinden selâm vazifesi düşer. Hiç birisi böyle bir mukabelede bulunmazsa hepsi de günaha girer.


Bir meclisten ayrılırken de selâm ile ayrılmak daha faziletlidir.


Kendisine selâm verilen kimsenin daha güzel bir karşılıkta bulunması için:

Ve aleykümüsselâmü ve rahmetül'lahi ve berekatüh demesi,
yerine göre pek güzeldir.

Bir kimsenin selâmını getirip tebliğ edene aleyke ve aleyhisselâm diye karşılık verilir. Bir mektupla selâm yazılmış olunca, ya dili ile veya yazılacak mektupta yazı ile "ve aleykesselâm" denilir.


Bu sebeple yemek yiyen veya (Kur'ân okuyan veya hutbe dinleyen veya namaz kılan bir kimseye selâm vermemelidir. Verirse alınması mutlaka lazım gelmez. Fasıklığını ilan etmekten çekinmeyen kimselere de selâm vermek mekruhtur.
Kısacası selâm verip almak, bir dostluk nişanesidir, muhabbete vesiledir. Fakat selâm verirken rükuya gidercesine eğilmek mekruhtur.
Hatta bazı alimlere göre selâm verirken rükuya yakın bir halde eğilmek, secde etmek gibidir. Yaratılmışlara tazim için yapılacak bir secde ise, îmana aykırıdır.

Musafaha = El tutuşmada bulunmak:

Şöyle ki, iki Müslüman bir araya gelince birbirinin elini tutar. Salat-ü selâm okur, birbirinin hatırını sorarlar. Bu da sevgi, dostluk nişanesidir. Bir hadis-i şerifte:
"Birbirine rastlayan iki Müslüman, musafahada bulundu mu, daha birbirinden ayrılmadan mağfiret olunurlar." (Ümmetlere peygamberlerine inanarak yolundan gidip gitmedikleri, peygamberlere de tebliğ vazifelerini yapıp yapmadıkları sorulacaktır.) buyurulmuştur.

03 NİSAN 2009