Ne iktidarın medyası, ne medyanın iktidarı

Dr. Abdullah Özkan
yazaramektup@gmail.com
13.09.2008


Demokratik toplumlarda medya “dördüncü güç” olarak kabul edilmektedir. Yasama, yürütme ve yargı erkinden sonra kamuoyu adına denetim görevini yüklenen medyanın bu görevini yerine getirirken özgür, bağımsız, şeffaf ve kamu yararını herşeyin üstünde tutan bir yapıda olması kaçınılmazdır.

Ama uygulamaya bakıldığında, bunun hiç de böyle olmadığı açıkça görülmektedir. Özellikle siyasal iktidarlar ile medya arasındaki ilişkilerde, pekçok ülkede önemli sorunlar yaşanmakta, medya kamuoyu adına denetim yapma görevini tam olarak yerine getirememektedir.

Siyasal iktidarlar ile medyanın ilişkisi karşılıklı bir iletişime dayanmaktadır. Siyasiler mesajlarını medya aracılığıyla topluma iletirlerken, toplum da dilek ve istekleri medya aracılığıyla politikacılara iletmektedir. Medyanın “kontrol gücü” özelliği burada ön plana çıkmaktadır.

Medya, hem siyasilerin topluma verdikleri mesajlar üzerinde, hem de halkın siyasilere gönderdikleri mesajlarda denetim ve kontrol gücünü elinde tutmaktadır. İşte medya tam da bu özelliği nedeniyle siyasal iktidarlar tarafından devamlı olarak “kontrol altına alınmaya” çalışılmakta, medyanın “kontrol gücü” denetlenmek istenmektedir.

Demokrasi kültürünün kurumsallaştığı yerlerde siyasal iktidarlar ile medya arasındaki ilişkinin çerçevesi hukuki düzenlemelerle çizilmiştir. Hatta bazı konularda hukuksal bir düzenleme olmasa bile sorumluluk anlayışı çerçevesinde hareket edilerek, ilişkiler karşılıklı anlayış ve saygı çerçevesinde yürütülmektedir.

Ancak demokrasiyi bir kültür olarak içselleştirememiş (buna Türkiye de dahildir) ülkelerde ise ne yazık ki, siyasal iktidarlar ile medya arasındaki ilişkide karşılıklı çıkarlar ön plana geçmekte, kamu çıkarı ikinci plana itilmektedir.

Durum böyle olunca; Siyasal iktidarlar medyayı, kendi çıkarları için kullanmaya başlamakta, medyanın özgür ve bağımsız kimliği kredi ve teşvik uygulamalarıyla yokedilerek ortaya “bağımlı bir medya yapısı” çıkartılmaktadır.

Medya, ekonomik olarak bağımlı hale geldiği için de siyasal iktidarları eleştirip yanlışlarını söyleyemiyor, dolayısıyla gerçek kimliğini kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya kalıyor.

Kamuoyu üzerinde büyük etkileme gücü bulunan medya ile siyasal iktidarların birbirlerinin güçlerini kıskandığını ifade eden Greame Burton, “Medya Analizleri: Görünenden Fazlası” isimli kitabında şu ilginç saptamayı yapıyor: “Hükümet, temsil ettiği insanlar adına medyanın istediğini söylemesi ve yapmasını frenlemeye çalışırken, medya da insanları temsil ettiğini ve bu baskıcı güçten kurtulmak istediğini vurguluyor...”

Siyasal iktidarlar ile medya arasındaki “güç kavgası”nın aslında pek kazananı olmuyor. Ama bu kavgada kaybeden taraf ne yazık ki hep halk oluyor.

Halkın çıkarını korumakla görevli medya organları kendi çıkarlarının peşine düştüğü için halk yalnız kalıyor, yönetim erkinin üzerinde tahakküm kurma isteğine karşı direnemiyor.

Siyasal iktidarlar da medya yoluyla “denetim” imkanından yoksun kaldıkları için, yaptıkları yanlışları bir süre sonra “doğru” olarak kabullenmeye başlıyorlar; Bu da zaten demokrasinin rayından çıkma sürecini hızlandırıyor, “tek adam” yönetiminin temellerini atıyor.

O nedenle “ne iktidarın medyası” doğru bir yaklaşım, ne de “medyanın iktidarı”…

Doğru olanı, her iki kurumun da kendi görevlerini yapmaları, yetki ve sorumluluklarının dışına çıkmamalarıdır.